Khơi thông dòng Sông huyền thoại nối dài Đà Nẵng – Hội An

Dòng Cổ Cò (Lộ Cảnh giang) là thủy lộ nối Cửa Hàn (Đà Nẵng) và Phố (Hội An) từ xa xưa. Con sông đẹp, đẫm đầy sự tích nhưng đã bị bồi lấp nhiều quãng. Nay, dòng sông ấy có cơ hội hồi sinh với dự án nạo vét, khôi phục và phát triển trục cảnh quan đô thị – du lịch sinh thái…

Sự tích dòng sông

Sông Cổ Cò chạy dọc dải cát ven biển, nối từ Cửa Đại (Hội An) đến Cửa Hàn (Đà Nẵng). Theo Đại Nam nhất thống chí, Lộ Cảnh giang (sông Cổ Cò) nằm ở vùng đất cuối 2 huyện Diên Phước và Hòa Vang. Con sông này chạy từ xã Thanh Châu chảy ra phía bắc đến phía tây Ngũ Hành Sơn nhập rồi với sông Cẩm Lệ. 

Các vị cao niên quanh vùng cát Điện Bàn kể lại rằng, ngày xưa, nhân dân thường gọi là sông Cổ Cò hay Lộ Cảnh giang, còn dân ở làng Quảng Khái (phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn bây giờ) gọi là sông Ưng. Trong dân gian còn lưu giữ nhiều sự tích về sông Cổ Cò với những câu chuyện đẫm đầy huyền thoại.

alt
Sông Cổ Cò. Ảnh: HÀ CÁT

Ngày xưa, nước sông Cổ Cò rất sâu, mỗi năm đến mùa lũ lụt, nhân dân trong vùng phải di tản người và đồ đạc sợ bị nước cuốn trôi, nhà cửa ven sông có năm lũ lụt tràn về nước dâng cao gần nóc nhà. Đoạn sông Hà Sấu chảy qua làng Hà Lộc, Hà My, xã Điện Dương nước sông rất sâu và có nhiều cá sấu to. Mỗi mùa lũ lụt tràn về, dân trong làng chạy không kịp, năm nào cũng bị cá sấu ăn thịt một người. Vì vậy, dân làng đặt tên Hà Sấu để tưởng nhớ những người dân chết oan uổng vì cá sấu. 

Vào đời chúa Nguyễn Phúc Chu, nhà sư Thích Đại Sán người Trung Hoa  đã đến kinh thành xứ Đàng Trong vào ngày 13-3-1695. Đến ngày 7-6-1695, ông rời Phú Xuân, vào Hội An để đáp thuyền về nước. Ông đã đi theo Lộ Cảnh giang. Ông ghi lại cuộc hành trình trên sông nước của mình như sau: “Chợp ngủ chừng nửa giờ, đã thấy phương Đông sáng bạch. 

Khoác áo choàng đứng dậy, thấy sóng yên nước lặng, té ra thuyền đã vào Vũng Thùng, ở trong vòng núi bao quanh dọc bờ biển, đá lèn lởm chởm, trên cây vượn trắng nhảy nhót từng bầy, trái đồi hoa núi, xanh đỏ sum suê. Xa trông cách bờ, cột buồm như rừng tên xúm xít, hỏi ra mới biết đó là đoàn thuyền chở lương đậu nhờ gió hoặc tránh gió để vào Hội An vậy”.

“Hành trình bồi lấp”

Từ khi bị bồi lấp, toàn tuyến sông Cổ Cò từ Đà Nẵng đến Hội An chỉ còn lại một vài khúc sông cạn và ngắn, nhiều chỗ chỉ còn như cái hồ, mương nước ở vùng hạ lưu. Nhân dân trong vùng thường lấy địa danh, truyền thuyết… để đặt tên cho đoạn sông như: Bảy Chài, Giang Tắt, Hà Dừa ở Điện Ngọc; Hà Bản, Hà Sấu thuộc địa phận Điện Dương và Bến Trễ, Đế Võng thuộc Cẩm Hà, Hội An… 

Sự bồi lấp của sông Cổ Cò  từ cuối thế kỷ XIX đã cho chúng ta nhiều điều đáng suy ngẫm. Theo tài liệu để lại, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy một tấm bia đá trong đợt khảo sát những dấu vết của sông vào năm 2002. Bia cao 85cm (kể cả diềm bia), rộng 60cm, dày 20cm, được dựng tại xã Hóa Khuê Đông xưa (nay là phường Hòa Hải), ngay trên bờ sông. Tấm bia đá ghi lại sự việc đắp đê ngăn mặn sông Cổ Cò.

alt
Qua thời gian và sự tàn phá của thiên tai đã làm cho sông Cổ Cò
mất đi vẻ nguyên sơ của nó.      Ảnh: HÀ CÁT

Bia đá được dựng ngày 6 tháng 6 năm Khải Định thứ bảy (1922). Bản lược dịch của tác giả Nguyễn Văn Thanh cho biết (đại ý): Từ khoảng 30 năm trước đó, việc nước biển tràn vào đã làm ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, mười phần chỉ thu không được ba phần. Vậy, thử hỏi sao không cải tạo để biến thành đất đai màu mỡ để phát triển nông nghiệp? Việc nhà nông không thuận lợi thì lấy gì để sung vào ngân khố quốc gia và lo lương thực trong nhà. Các năm trước đó, nhân dân đã huy động tiền của để xây dựng con đê ngăn mặn ngay đầu con sông  Cổ Cò… 

Trong định hướng phát triển không gian đô thị của Đà Nẵng về hướng đông nam và thành phố Hội An về hướng đông, sông Cổ Cò là trục cảnh quan được ưu tiên đầu tư để bảo tồn môi trường tự nhiên phong phú, phát huy tiềm năng, thế mạnh về du lịch và tạo sức hấp dẫn của môi trường sinh thái tự nhiên hài hòa với cuộc sống con người. UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã cho lập dự án cải tạo, nạo vét khôi phục sông Cổ Cò tại huyện Điện Bàn và thành phố Hội An, đồng thời xây dựng cơ sở kết cấu hạ tầng giao thông, đô thị… hai bên sông nhằm  mục tiêu  phục vụ du lịch sinh thái, phát triển đô thị, cải thiện môi trường, môi sinh trong khu vực và vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đường thủy. Dự kiến, toàn tuyến sông sẽ quy hoạch thành 4 phân khu chức năng chính: các đảo trong lòng sông; resort ven 2 bên bờ sông; đô thị sinh thái, nhà vườn; cảng du lịch. Dự án nạo vét, khôi phục sông Cổ Cò và đầu tư phát triển đô thị, du lịch sinh thái có tổng mức đầu tư gần 3.000 tỷ đồng. 
Sông Cổ Cò chảy dài dọc theo đường bờ biển nối sông Hàn với sông Thu Bồn, khu vực hai bên sông là trục kết nối giữa Đà Nẵng và Hội An. Vì thế, phát triển khu vực này chính là điều kiện để gắn kết và thúc đẩy giao lưu, phát triển kinh tế – xã hội cho toàn vùng.

Quảng Nam là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi (bờ biển đẹp và dài 125 km), 2 Di sản văn hóa thế giới Hội An – Mỹ Sơn, Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm, sự giao thoa giữa các nền văn hóa phong phú Sa Huỳnh – Chămpa – Đại Việt…,  luôn hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế. Trên lộ trình đến với phố cổ Hội An, ngoài 2 tuyến đường bộ huyết mạch là tỉnh lộ 608 và đường du lịch ven biển thì việc giao thông trên tuyến sông Cổ Cò đóng vai trò rất quan trọng. Bởi dòng chảy của sông bắt đầu từ hướng tây bắc thuộc địa phận thành phố Đà Nẵng xuống đông nam thuộc đô thị cổ Hội An.

Từ những thế kỷ trước,  sông  Cổ Cò đã đóng góp rất lớn vào sự phát triển phồn thịnh của đô thị cổ Hội An. Nhưng tiếc thay, sông Cổ Cò hiện tại không còn vẻ đẹp thôn dã một thời với những rặng dừa, ruộng lúa, đồng khoai, nương bắp, bờ tre xanh biếc, kẽo kịt trong nồm nam dọc hai bên  bờ sông. Cảnh trên bến dưới thuyền của chợ Cầu một thời nổi tiếng ở làng Hà Lộc, Điện Dương với câu hát ru của những bà mẹ quê nghèo ngày ấy cũng đã lùi xa vào dĩ vãng: 

“Bồng con mà bỏ vô nôilĐể mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu/ Mua vôi chợ Quán chợ CầulMua cau Vĩnh Điện mua trầu Hội An”.

Cảnh những ngư dân tay tung chài, tung lưới đánh bắt cá trong mỗi sáng ban mai ở sông Bến Trễ,  Đế Võng, Cẩm Hà… giờ trở thành những hoài niệm theo năm tháng phôi pha. Qua sự xâm hại của thời gian, bão lũ,  biển xâm thực đã làm cho sông Cổ Cò  bị bồi lấp, nhiễm mặn, làm mất đi vẻ đẹp nguyên sơ vốn có của nó.

ĐINH VĂN DŨNG

 
Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s